* Pháp luật là phương tiện bảo đảm dân chủ, công bằng, bình đẳng và tiến bộ xã hội.

- Nguyên nhân: Bản chất của pháp luật có tính xã hội: pháp luật thể hiện một phần ý chí của người dân, trong đó có mong muốn được đảm bảo dân chủ, công bằng, bình đẳng.

- Thể hiện qua: Pháp luật bảo vệ quyền làm chủ của người dân, quyền làm chủ chính bản thân mình và làm chủ xã hội trên tất cả các lĩnh vực của cuộc sống. Mỗi người được tự quyết định vận mệnh của chính mình đồng thời tham gia quyết định những vấn đề chung của xã hội.

- VD:

+ Hiến pháp Việt Nam 2013 Điều 16 quy định: Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật. Không ai bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội.

+ Điều 27  Công dân đủ mười tám tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ hai mươi mốt tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân. Việc thực hiện các quyền này do luật định.

+ Điều 28  Công dân có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước.

* Pháp luật là phương tiện bảo đảm và bảo vệ quyền con người.

- Nguyên nhân: Bản chất của pháp luật có tính xã hội: pháp luật thể hiện một phần ý chí của người dân, trong đó có mong muốn được đảm bảo, bảo vệ quyền con người.

- Thể hiện qua:

+ Pháp luật ghi nhận các quyển tự do, dân chủ của con người. Đó là sự thừa nhận chính thức của nhà nước về các quyền vốn có của con người.

+ Pháp luật quy định trách nhiệm của nhà nước cũng như toàn xã hội trong việc bảo đảm cho các quyền con người được thực hiện hóa.

+ Pháp luật quy định các biện pháp nhằm bảo vệ quyền con người khỏi bị xâm hại.

- VD: Trong chương 2, Hiến pháp 2013 quy định các quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân.

* Pháp luật là cơ sở để bảo đảm an toàn xã hội.

- Nguyên nhân:

+ Pháp luật là những quy tắc xử sự chung do nhà nước đặt ra hoặc thừa nhận và được đảm bảo thực hiện bằng quyền lực nhà nước, để điều chỉnh các quan hệ xã hội theo mục đích của Nhà nước.

+ Pháp luật là khuôn mẫu chung, hướng dẫn mọi người việc gì được làm, không được làm và phải làm. Đối với những hành vi vi phạm pháp luật thì pháp luật có phương pháp cưỡng bức phải thi hành, và chế tài để xử phạt.

- Thể hiện qua:

+ Nhờ sự tác động mạnh mẽ, nhiều mặt của pháp luật mà an toàn xã hội được bảo đảm, tính mạng, tài sản, danh dự, uy tín… của con người được bảo vệ.

+ Cùng với việc xác định cách thức xử sự cho chủ thể, pháp luật nghiêm trị những hành vi gây mất an toàn cuộc sống.

+ Nhờ có pháp luật, người dân trở nên vững tâm hơn, họ tin tưởng cái ác sẽ được trừng trị, an toàn sẽ được bảo đảm.

+ Bằng pháp luật, nhà nước thể chế hóa những tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật, đề ra những biện pháp đảm bảo an toàn, giáo dục con người ý thức tự bảo vệ mình.

+ Pháp luật còn có sự tác động mạnh mẽ đến các mặt của đời sống xã hội, thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển, cải thiện điều kiện vật chất kỹ thuật của xã hội.

* Pháp luật điều tiết và định hướng sự phát triển của các quan hệ xã hội

- Nguyên nhân: Pháp luật là những quy tắc xử sự chung do nhà nước đặt ra hoặc thừa nhận để điều chỉnh các quan hệ xã hội theo mục đích của Nhà nước.

- Thể hiện qua:

+ Pháp luật là khuôn mẫu hướng dẫn cách xử sự cho mọi người trong xã hội: pháp luật quy định những việc được làm, không được làm, phải làm.

+ Pháp luật đánh giá các hành vi là hợp pháp, bất hợp pháp hay vi phạm pháp luật.

+ Pháp luật củng cố và tăng cường các xu hướng phát triển tích cực của các quan hệ xã hội, ngăn ngừa, loại bỏ những xu hướng phát triểu tiêu cực.

+ Pháp luật ghi nhận sự tồn tại của các quan hệ xã hội phù hợp với mục đích, định hướng của nhà nước, tạo lập cơ sở pháp lý thuận lợi cho sự phát triển và bảo vệ sự tồn tại của những quan hệ xã hội đó.

+ Pháp luật hạn chế, loại bỏ những quan hệ xã hội lạc hậu, kìm hãm sự phát triển của đời sống, trái với mục đích, định hướng của nhà nước

- VD: Luật Hôn nhân gia đình 2014 quy định chế độ hôn nhân và gia đình; chuẩn mực pháp lý cho cách ứng xử giữa các thành viên gia đình; trách nhiệm của cá nhân, tổ chức, Nhà nước và xã hội trong việc xây dựng, củng cố chế độ hôn nhân và gia đình.

* Pháp luật là công cụ kiểm soát quyền lực nhà nước.

- Nguyên nhân:

+ Nhà nước luôn có xu hướng lạm quyền, tham nhũng, độc tài, chuyên chế.

+ Bản chất nhà nước mang tính xã hội, cần đảm bảo tự do cá nhân, đảm bảo quyền con người cho người dân.

- Thể hiện qua:

+ Pháp luật quy định

• việc tổ chức và thực hiện quyền lực nhà nước
• chế độ trách nhiệm của các cơ quan, nhân viên nhà nước
• các biện pháp chế tài đối với hành vi lạm quyền, tham nhũng… của các cơ quan, nhân viên công quyền.
• cơ chế kiểm soát trong nội bộ bộ máy nhà nước
• cơ chế kiểm soát của xã hội đối với bộ máy nhà nước

- VD:

+ Luật cán bộ công chức 2008 quy định quyền và nghĩa vụ của cán bộ công chức, các biện pháp khen thưởng, xử phạt cán bộ, công chức.

+ Cơ chế kiểm soát của xã hội: thông qua quyền khiếu nại, tố cáo của người dân.

+ Cơ chế kiểm soát nội bộ: quyền giám sát tối cao của Quốc hội

- Pháp luật là cơ sở pháp lý cho tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước.

+ Nguyên nhân:

• Do bản chất của pháp luật mang tính giai cấp.
• Giai cấp thống trị có nhu cầu phải thiếp lập một bộ máy nhà nước để cai trị, quản lý xã hội.
• Pháp luật hiện thực hóa ý chí của giai cấp thống trị.

+ Thể hiện qua:

• Pháp luật quy định: con đường hình thành, cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, nhân viên nhà nước với các cá nhân, tổ chức trong xã hội.
• Pháp luật thiết lập: khuôn khổ cho hoạt động của bộ máy nhà nước; hình thức, phương pháp, nguyên tắc, cách thức hoạt động của các cơ quan, nhân viên nhà nước
• Nhờ có pháp luật:
• Các cơ quan, nhân viên nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình một cách dễ dàng, có hiệu quả
• Việc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước trở nên khoa học, đồng bộ, nhịp nhàng, tránh được sự chồng chéo, trùng lặp, bỏ trống trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước.

- VD: Hiến pháp VN 2013 và Luật Tổ chức quốc hội 2014 quy định rõ ràng về Quốc hội

+ Con đường hình thành: qua bầu cử

+ Cơ cấu tổ chức: gồm ĐBQH

+ Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Quốc hội

+ Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các hội đồng, ủy ban của Quốc hội, của ĐBQH, ĐĐBQH

+ Hình thức, phương pháp, nguyên tắc, cách thức hoạt động: hoạt động theo chế độ hội nghị và quyết định theo đa số.

+ Nhờ đó, các hội đồng, ủy ban, thành viên của Quốc hội hoạt động một cách có hiệu quả, đồng bộ, nhịp nhàng.

- Phong tục tập quán tác động đến pháp luật:

+ Phong tục tập quán là cơ sở hình thành nên những quy định cụ thể trong hệ thống pháp luật.

+ Trong nền kinh tế tiểu nông, tự cung, tự cấp, ảnh hưởng của phong tục tập quán đến pháp luật vô cùng mạnh mẽ. Khi ban hành pháp luật, nhà nước phải lựa theo phong tục tập quán, luật tục, phù hợp với phong tục, tập quán, luật tục. Khi đó, pháp luật dễ đi vào cuộc sống hơn.

+ Nhiều phong tục tập quán, luật tục phù hợp với pháp luật có thể được vận dụng để bổ sung, hỗ trợ cho pháp luật trong trường hợp thiếu pháp luật, nhất là ở những địa bàn pháp luật không thể vươn tới được

+ Phong tục tập quán, luật tục cũng có thể là nhân tố cản trở việc thực hiện pháp luật, nhất là trong điều kiện kinh tế xã hội lạc hậu, kém phát triển.

- Pháp luật tác động đến phong tục tập quán:

+ Pháp luật tác động mạnh mẽ đến phong tục tập quán.

+ Pháp luật thừa nhận sự tồn tại của phong tục tập quán, luật tục, khuyến khích các cộng đồng phát huy vai trò của phong tục tập quán, lục tục trong việc điều chỉnh các mối quan hệ xã hội dưới sự chỉ đạo bởi tư tưởng cơ bản của pháp luật.

+ Nhà nước pháp luật hóa các phong tục tập quán, luật tục có nội dung phù hợp với các giá trị đạo đức và tiến bộ xã hội để áp dụng cho chính cộng đồng đó, và thiết lập các cơ chế pháp lý để đảm bảo việc thực hiện chúng.

+ Pháp luật củng cổ phong tục tập quán, luật tục, định hướng sự phát triển theo quy định của nhà nước, giữ gìn, phát huy bản sắc dân tộc.

+ Pháp luật loại trừ những phong tục tập quán, luật tục có nội dung trái đạo đức xã hội, lạc hậu, phản tiến bộ.