* Định nghĩa:

- Quản lý hành chính nhà nước: là một hình thức hoạt động của nhà nước được thực hiện trước hết và chủ yếu bởi các cơ quan hành chính nhà nước, đảm bảo sự chấp hành luật, pháp lệnh nghị quyết của các cơ quan quyền lực nhà nước, nhằm tổ chức và chỉ đạo một cách trực tiếp, thường xuyên công cuộc xây dựng kinh tế, văn hóa - xã hội và hành chính - chính trị.

- Hoạt động lập pháp: là hoạt động của Quốc hội, nhằm ban hành ra các văn bản quy phạm pháp luật

- Hoạt động tư pháp: là hoạt động của các cơ quan nhà nước nhằm bảo vệ công lý và trật tự pháp luật, trong đó, chức năng xét xử của tòa án đóng vai trò trung tâm.

- Định nghĩa: quản lý hành chính nhà nước là:

+ 1 hình thức hoạt động của nhà nước

+ Được thực hiện trước hết và chủ yếu bởi cơ quan hành chính nhà nước

+ Có nội dung là: Bảo đảm sự chấp hành luật, pháp lệnh, nghị quyết của các cơ quan quyền lực nhà nước. Tổ chức, chỉ đạo trực tiếp, thường xuyên công cuộc xây dựng kinh tế, văn hóa – xã hội và hành chính, chính trị.

- Chủ thể:

+ Cơ quan nhà nước (chủ yếu là cơ quan hành chính nhà nước)

+ Cán bộ có thẩm quyền

+ Tổ chức, cá nhân được nhà nước trao quyền quản lý hành chính trong 1 số trường hợp cụ thể.

- Đối tượng quản lý: các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong xã hội.

- Khách thể: Trật tự quản lý hành chính

- Cơ sở:

+ Tính tổ chức: phân định rõ ràng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, mối quan hệ của chủ thể và đối tượng quản lý.

+ Tính quyền uy: đảm bảo sự phục tùng của đối tượng quản lý đối với yêu cầu, mệnh lệnh của chủ thể quản lý.

- Phương tiện: pháp luật hành chính

- Tính chất:

+ Tính chấp hành – điều hành:

Chấp hành: thể hiện ở

• Mục đích của quản lý hành chính nhà nước là đảm bảo thực hiện trên thực tế các văn bản pháp luật của các cơ quan quyền lực nhà nước.
• Chấp hành văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan quyền lực nhà nước 
• Chấp hành văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên
• Mọi hoạt động quản lý hành chính nhà nước đều được tiến hành trên cơ sở pháp luật và để thực hiện pháp luật.
• Các chủ thể quản lý hành chính nhà nước tiến hành hoạt động tổ chức và chỉ đạo trực tiếp đối với các đối tượng quản lý thuộc quyền.
• Thông qua hoạt động: Cụ thể hóa pháp luật và Cá biệt hóa pháp luật

Điều hành: Thể hiện ở:

• Tính quyền lực nhà nước: Chủ thể của quản lý hành chính nhà nước sử dụng quyền lực nhà nước để tổ chức và điều khiển hoạt động của các đối tượng quản lý, thể hiện một cách rõ nét mối quan hệ “quyền lực – phục tùng” giữa chủ thể quản lý đối với đối tượng quản lý.
• Tính chủ động, sáng tạo: chủ thể quản lý hành chính nhà nước đề ra chủ trương, biện pháp quản lý thích hợp với các đối tượng khác nhau, tạo điều kiện cho họ lựa chọn cách thức tốt nhất để hoàn thành nhiệm vụ trên cơ sở nghiên cứu, xem xét tình hình cụ thể.
• Tính thường xuyên, liên tục: Hoạt động này được thực hiện một cách thường xuyên, liên tục để đạt được mục đích quản lý hành chính nhà nước.

- VD: Cảnh sát giao thông xử phạt hành chính người lái xe máy không đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông.

+ Tính chấp hành: chấp hành Luật Giao thông đường bộ 2008

+ Tính điều hành: Cảnh sát giao thông tổ chức xử phạt người vi phạm và tổ chức cho người vi phạm nộp phạt.

+ Tính chủ động, sáng tạo: dựa vào tình huống, điều kiện, Cảnh sát giao thông ra mức phạt phù hợp.

- Tiền lệ pháp (án lệ): là những bản án, quyết định của chủ thể có thẩm quyền khi giải quyết các vụ việc cụ thể, được nhà nước thừa nhận có chứa đựng khuôn mẫu để giải quyết các vụ việc khác tương tự.

+ Tiền lệ pháp tồn tại trong các bản án, quyết định hành chính, tư pháp do các chủ thể có thẩm quyền ban hành để giải quyết những vụ việc cụ thể với những cá nhân, tổ chức cá biệt, xác định danh tính.

+ Tuy nhiên, những lập luận, nhận định, phán quyết chứa đựng trong những văn bản đó rất điển hình, mẫu mực, giải quyết vụ việc một cách khách quan, công bằng,… nên được các cơ quan có thẩm quyền thừa nhận, phát triển thành khuôn mẫu chung để giải quyết các vụ việc khác có tính chất tương tự.

- VD:

+ Án lệ tạo ra quy phạm pháp luật: Án lệ Miranda tạo ra quy phạm mới: Theo Tòa án tối cao Hoa Kỳ, trước khi thẩm vấn, cảnh sát phải thông báo cho nghi phạm hình sự như sau: "Anh có quyền giữ im lặng và từ chối trả lời câu hỏi. Bất cứ điều gì anh nói cũng sẽ được dùng để chống lại anh trước tòa. Anh có quyền có luật sư trước khi khai báo với cảnh sát và luật sư sẽ hiện diện khi cảnh sát thẩm vấn anh. Nếu anh không thể tìm được luật sư, anh sẽ được cung cấp một luật sư trước khi trả lời các câu hỏi. Anh có thể trả lời câu hỏi khi không có luật sư, nhưng anh vẫn có quyền ngưng trả lời bất cứ lúc nào để chờ sự có mặt của luật sư".

+ Án lệ giải thích pháp luật: Án lệ số 01/2016/AL về vụ án “Giết người”

Khái quát nội dung của án lệ:

Trong vụ án có đồng phạm, nếu chứng minh được ý thức chủ quan của người chủ mưu là chỉ thuê người khác gây thương tích cho người bị hại mà không có ý định tước đoạt tính mạng của họ (người chủ mưu chỉ yêu cầu gây thương tích ở chân, tay của người bị hại mà không yêu cầu tấn công vào các phần trọng yếu của cơ thể có khả năng dẫn đến chết người); người thực hành cũng đã thực hiện theo đúng yêu cầu của người chủ mưu; việc nạn nhân bị chết nằm ngoài ý thức chủ quan của người chủ mưu thì người chủ mưu phải chịu trách nhiệm hình sự về tội “Cố ý gây thương tích” với tình tiết định khung là “gây thương tích dẫn đến chết người”.

- Tập quán pháp: Là những tập quán của cộng đồng được nhà nước thừa nhận, nâng lên thành pháp luật.

+ Tập quán pháp trước hết phải là tập quán xã hội. Đó là những quy tắc xử sự chung do cộng đồng đặt ra, tồn tại trong tư tưởng, ý thức của cộng đồng đó, không được quy định trong bất cứ văn bản nào.

+ Nhà nước nhận thấy việc duy trì tập quán này không trái với chuẩn mực xã hội và không xâm hại đến lợi ích nhà nước, mặt khác nó còn giúp nhà nước giải quyết được những tình huống, sự việc trên thực tế. Do đó nhà nước thừa nhận nó thành pháp luật.

- VD:

1. Khoản 2 Điều 29 BLDS 2015 quy định: “Cá nhân khi sinh ra được xác định dân tộc theo dân tộc của cha đẻ, mẹ đẻ. Trường hợp cha đẻ, mẹ đẻ thuộc hai dân tộc khác nhau thì dân tộc của con được xác định theo dân tộc của cha đẻ hoặc mẹ đẻ theo thoả thuận của cha đẻ, mẹ đẻ; trường hợp không có thỏa thuận thì dân tộc của con được xác định theo tập quán; trường hợp tập quán khác nhau thì dân tộc của con được xác định theo tập quán của dân tộc ít người hơn”. 

2. Điều 208 BLDS 2015: Quyền sở hữu chung được xác lập theo thỏa thuận, theo quy định của pháp luật hoặc theo tập quán.

3. Khoản 4 Điều 603 BLDS 2015: Trường hợp súc vật thả rông theo tập quán mà gây thiệt hại thì chủ sở hữu súc vật đó phải bồi thường theo tập quán nhưng không được trái pháp luật, đạo đức xã hội.

- Ưu điểm:

+ Mang tính khoa học, chính xác, rõ ràng, minh bạch, chặt chẽ

+ Đơn giản khi ban hành, sửa đổi, dễ phổ biến…

+ Có sự tham gia soạn thảo, ban hành của nhiều người nên chặt chẽ, chính xác hơn.

+ Áp dụng rộng rãi hơn, dễ áp dụng vào việc giải quyết các vấn đề thực tế do được nhà nước tạo ra từ yêu cầu thực tế.

+ Do được nhà nước ban hành theo trình tự, thủ tục và thẩm quyền  mà pháp luật đã quy định nên các văn bản này tạo thành một hệ thống tương đối hoàn chỉnh, điều chỉnh gần như toàn bộ đối tượng trong xã hội.

- Hạn chế:

+ Văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh những mối quan hệ cơ bản nên các điều khoản thường quá chung, quá khái quát. Do đó khi thực hiện phải có các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành.

+ Khó khăn, tốn kém trong quá trình sửa đổi pháp luật.

- Văn bản quy phạm pháp luật: là văn bản do các chủ thể có thẩm quyền ban hành theo trình tự, thủ tục, hình thức do pháp luật quy định, trong đó có chứa đựng các quy tắc xử sự chung để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội.

+ Văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành. Tuy nhiên, không phải tất cả những văn bản do nhà nước ban hành đều là Văn bản quy phạm pháp luật.

+ Tên gọi, nội dung, trình tự ban hành các Văn bản quy phạm pháp luật đều được quy định trong luật. Mọi Văn bản quy phạm pháp luật đều phải ban hành đúng trình tự, thủ tục và thẩm quyền mà pháp luật đã quy định, cụ thể là luật Ban hành Văn bản quy phạm pháp luật 2015. Điều này đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp và sự thống nhất trong hệ thống pháp luật.

+ Có chứa các quy tắc xử sự chung mang tính bắt buộc với một nhóm/ toàn bộ chủ thể trên lãnh thổ quốc gia nhằm điều chỉnh các mối quan hệ xã hội.

+ Được áp dụng nhiều lần đối với những trường hợp xác định. Sự thực hiện văn bản không làm chấm dứt hiệu lực của nó.

- VD:

+ VB luật: Luật an ninh mạng 2018

• Do Quốc hội ban hành
• Được ban hành theo trình tự do luật định
• Có chứa quy tắc xử sự chung: điều chỉnh các hoạt động trên internet
• Được áp dụng nhiều lần

+ VB dưới luật: Nghị định 38/2019/NĐ-CP của Chính phủ Quy định mức lương cơ sở đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang.

• Do Chính phủ ban hành
• Được ban hành theo trình tự do luật định
• Có chứa các quy tắc xử sự chung: điều chỉnh mức lương cơ sở của cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang.
• Được áp dụng nhiều lần.

* Nguồn của pháp luật là tất cả các yếu tố chứa đựng hoặc cung cấp căn cứ pháp lý cho hoạt động của các cơ quan nhà nước, nhà chức trách có thẩm quyền cũng như các chủ thể khác trong xã hội.

* Các loại nguồn cơ bản của pháp luật:

- Tập quán pháp: Là những tập quán của cộng đồng được nhà nước thừa nhận, nâng lên thành pháp luật.

+ Nhà nước thừa nhận tập quán thành tập quán pháp bằng cách:

• Liệt kê danh mục các tập quán được nhà nước thừa nhận.
• Viện dẫn các tập quán trong pháp luật thành văn
• Áp dụng tập quán để giải quyết vụ việc phát sinh trong thực tiễn.

+ Là loại nguồn pháp luật được sử dụng sớm nhất, tồn tại một cách khá phổ biến trong thời kỳ chưa có pháp luật thành văn.

+ Ưu điểm: Tập quán pháp xuất phát từ những thói quen, những quy tắc ứng xử từ lâu đời nên đã ngấm sâu vào tiềm thức của nhân dân và được nhân dân tự giác tuân thủ.

+ Hạn chế: không xác định, tản mạn, thiếu thống nhất,… Vì thế, ngày càng bị thu hẹp phạm vi sử dụng.

+ Hiện nay, tập quán pháp đóng vai trò nguồn bổ sung cho các văn bản quy phạm pháp luật.

- Tiền lệ pháp (án lệ): là những bản án, quyết định của chủ thể có thẩm quyền khi giải quyết các vụ việc cụ thể, được nhà nước thừa nhận có chứa đựng khuôn mẫu để giải quyết các vụ việc khác tương tự.

+ Đây là loại nguồn khá phức tạp, mặc dù tồn tại phổ biến ở nhiều nước trên thế giới.

+ Với hình thức này, pháp luật tồn tại trong các bản án, quyết định hành chính, tư pháp được các chủ thể có thẩm quyền ban hành để giải quyết những vụ việc cụ thể, đốivới những cá nhân, tổ chức cá biệt, xác định danh tính. Tuy nhiên những lập luận, nhận định, phán quyết được chứa đừng trong những văn bản đó rất điển hình, mẫu mực, giải quyết vụ việc một cách khách quan, công bằng, tôn trọng lẽ phải.

+ Có 2 loại án lệ:

• Án lệ tạo ra quy phạm pháp luật, nguyên tắc pháp luật mới.
• Án lệ giải thích các quy định trong pháp luật thành văn.

+ Ưu điểm:

• Công bằng
• Tính cảnh báo cao
• Linh hoạt, hợp lý, phù hợp với thực tiễn cuộc sống, điều chỉnh khá hoàn chỉnh các trường hợp trog cuộc sống.

+ Hạn chế:

• Thủ tục áp dụng phức tạp, đòi hỏi người áp dụng phải có hiểu biêt pháp luật một cách thực sự sâu rộng.
• Lấy một cái riêng để sử dụng cho cái chung.
• Tính phổ biến không cao, người dân chưa biết nhiều.

- Văn bản quy phạm pháp luật: là văn bản do các chủ thể có thẩm quyền ban hành theo trình tự, thủ tục, hình thức do pháp luật quy định, trong đó có chứa đựng các quy tắc xử sự chung để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội.

+ Có chứa các quy tắc xử sự chung, đó là những khuôn mẫu ứng xử cho một nhóm đối tượng chung nhất định, trong những điều kiện hoàn cảnh nhất định.

+ Được đảm bảo thực hiện bằng các biện pháp nhà nước.

+ Được áp dụng nhiều lần

+ Có tên gọi, nội dung, trình tự, thủ tục ban hành theo luật định

+ Ưu điểm:

• Chính xác, rõ ràng, minh bạch, chặt chẽ
• Dễ áp dụng, thống nhất
• Đơn giản khi ban hành, sửa đổi, dễ phổ biến…

+ Nhược điểm:

• Thường khái quát quá, khi thực hiện phải có các văn bản quy định chi tiết hường dẫn thi hành.
• Khó khăn, tốn kém trong sửa đổi pháp luật…